Kontoristen

På oppslagstavla har det kome informasjon om arrangementet Earth Hour. Kort sagt går det ut på at me, ein dag i året, skal sløkkja ljoset før meg går heim frå jobb. Ein gledesdrepar ville ha sagt at ljoset blir sløkt kvar einaste dag, men slike skal me jo ikkje høyra på.

Det flotte med arrangementet, er at kvar og ein av oss får høve til å yta sin skjerv for å sikra levevilkåra på planeten, eller i det minste får høve til å mana fram ei kjensle om at ein gjev eit tilskot.

Særleg for eit velinformert og internasjonalisert miljø som vårt, er det flott med slike tiltak som kan gje oss godt samvit. Me veit jo kva som skjer når havet stig og lufta ikkje lenger er råd å pusta i: Då vil alskens fattigfolk drukna og bli sjuke. Det er ikkje noko kjekt å tenkja på.

Under timen til jorda, vil folk over heile verda vera samla om eit felles prosjekt. Litt slik som skikken i Kina med å eta månekaker. Ein dag i året et kinesarane månekaker og ser på månen. Medan dei et, skal dei tenkja på alle nære som ikkje er tilstades, og slik blir heile det enorme riket samla under den same månen. Berre dei kjipe vil nemna at månen ikkje lyser til same tid i eit stort rike, men det er no så.

Kontoret har altså lagt vekt på å prioritera Earth Hour i år, som i fjor, som i året før derigjen. Sidan arrangementet står så sentralt i den grøne profilen til verksemda, skal tre representantar reisa til New York for å vera med på Earth Hour tilstellinga der borte. Våre representantar skal formidla korleis ljosa blir sløkt i Noreg, dei skal læra om ljossløkkjings-vanane i New York, og dei skal knyta kontaktar til andre ljossløkkjingsmiljø, kanskje særleg dei i Argentina og Australia. Dette vil gje enormt viktige impulsar til ljossløkkjingsinnovasjonen i tiåra som kjem. Det er viktig å ta innover seg at me skal leva av noko etter olja.

Klimakrisa har i liten grad hindra kontoret i å delta i slike viktige fora. Klimakteriumskrisa har synt seg som ei langt større utfordring, for ikkje å nemna eg-har-vore-der-før-krisa.

Oppå sin kvite arabarhingst, sat Napoleon og drøymde om verdsherredøme. I vår tid nøyer dei fleste ryttarar seg med mindre. Verdsherredømedraumen er på eit vis vorten deskreditert av slike som Stalin, Hitler og Coca Cola. Men draumen om å vera verdsleiande, er akseptabel, og den kan utviklast og nærast medan ein rir over himmelkvelven i ein Boeing eller i ein Airbus. Flygehestane er kvite, dei også.

Dei verdsleiande er ei mangslungen gruppe. Somme er nøgde med å leia det største statlege einskildsmannsføretaket i verda, andre stoggar ikkje før dei har tent så mange kroner at dei kan kjøpa seg husrom der dei måtte ynskja det, til dømes i Det kvite huset.

Sjølv har eg valt ein litt annan strategi. Meir smålåten, men nokså utkropen. I kontorverda er ikkje alt like spanande. Faktisk finst det så keisame oppgåver, at Arbeidstilsynet har vore på nippen til å gripa inn. Ei slik oppgåve har eg plukka meg ut. Når ein fyrst har havna på eit kontor, kan ein like gjerne ta han heilt ut, som det heiter.

Eg er den einaste i Noreg med kjennskap til feltet, det er to i Tyskland, ein i England og ein i USA. Heile verdseliten får plass i ei folkevogn, eller i ein Q2, i alle fall om me set amerikanaren framme. Sidan me er så få, har me likegodt byrja å samarbeida så godt det let seg gjera på kryss og tvers av kontinent og hav: Verdsleiande er me okke som.

I fjor byrja det å gå gjetord om samarbeidet vårt, og me vart inviterte til å halda foredrag på ein stor konferanse i utlandet. Stolt og forventingsfull skunda eg meg til sjefen med gladmeldinga. – Diverre, du kan ikkje reisa nokon stad, var sjokkmeldinga. – Som verksemdsleiar er eg pukka nødt til å prioritera, og no er det altså ein annan sin tur. Eg freista å formidla at eg var den einaste på huset som hadde arbeidd med slike spørsmål, og at litt av poenget med konferansen var å treffa dei fire andre ekspertane og staka ut ein kurs for samarbeidet framover. Sjefen var ikkje å rikka, han understreka at ein må ha gjort seg fortent til å reisa gjennom lang og lojal teneste, det handla ikkje om kompetanse eller arbeidsoppgåver.

Skuffa tusla eg attende til kontoret mitt og arbeidde vidare med fagstilen min. Den blei ikkje så verst, og då eg nokre månader seinare sende han til engelskmannen, fekk eg entusiastiske tilrop attende: Han inviterte meg til England for å leggja han fram, til og med reisepengar skulle han skrapa i hop. Eg sa meg sjølvsagt viljug til å ta oppdraget, men samstundes understreka eg at det var opp til sjefen å gjera endeleg vedtak. – Kan du ikkje venda deg direkte til han, spurte eg.

Ti minutt seinare ringde telefonen: – Hei, det er sjefen. Har du ikkje skjønt det: Du skal ikkje reisa nokon stad! Det er ikkje gått eit år sidan du sa meg i mot, du flirte til og med av argumenta mine. Og no set du meg i ein ubehageleg situasjon ved å pussa han der ufordragelege engelskmannen på meg. Får du fleire førespurnader, skal du seia at du ikkje har høve til å reisa av personlege årsaker, du har vel ei sjuk mor eller eitt eller anna helseproblem å visa til? Eg skal i alle fall ikkje ha fleire slike telefonar, det vil eg i så fall tolka som eit sterkt signal om illojalitet.

Så var dialogen over.

Desse mennene er blant dei verste me har greidd å fostra fram her på jorda. Diverre er dei langt frå dei einaste med velfortent plass på lista, truleg er det ikkje kapasitet på Internettet til å lista ut alle fæle. Du står fritt til å setja inn din eigen kandidat der spørjeteiknet står, men han lyt ha heva hand.

Folk har jubla i glede og entusiasme til desse utstrekte hendene som samla har signert dødsdomen til millionar. Ein kan bli misantrop av mindre.

Stemplingsuret vekkjer sterke, ofte negative, kjensler i arbeidarklassa. Uret var, og er, ein lekk i kontrollregimet til leiinga, og difor må nesten arbeidarane mislika det.

Kanskje på grunn av den tvilsame statusen til uret blant arbeidsfolk, bestemte sjefen seg for å montera ein slik liten kasse på veggen hjå oss. (Uret kom på veggen eingong på slutten av 1990-talet. Den gongen var sjefen ein ekte teknologioptimist, og det kan tenkjast at øskja kom til husars rett og slett fordi den blinka og lagde ein nokså artig lyd.)

Overgangen frå arbeidstidsregistrering basert på tillit, til maskinell registrering under overvaking av sekretæren, har ikkje berre vore vellukka, det har vore ei suksesssoge på høgde med månelandinga, altså den USA stod for på 60-talet. Kontoristane hjå oss uttrykkjer gjerne misnøye med uret, men det er berre for å hindra at sjefen skal bli freista til å fjerna det. Du hendelse for ein fridom det gjev!

I gamle dagar, sat ein og funderte under registreringa: Var møtet relevant, fekk ein gjort det ein skulle, kor lang tid brukte ein eigentleg på det ærendet? No vandrar ein inn og plingar i boksen. Det er i grunnen alt ein treng å gjera. I det plinget kjem, kan ein senka skuldrane. Og ha godt samvit: Alt er på stell, og det eine minuttet legg seg oppå det andre i rekneskapen.

Kontorarbeid handlar ikkje om å leggja ein kasse oppå ein annan, og så telja opp stablane klokka fire. Hjå oss er det viktig å tenkja, laga use-cases og kanskje også byggja ein relasjon eller to. Alt er heilt naudsynt, og prosessane er minst like viktige som produkta. Klokka fire er ein ferdig, men klokka går heilt til det plingar, kanskje 30 eller 40 minutt seinare. Plusstid. Boksen kan ikkje lyga, den er ei maskin. Rein dokumentasjon, fakta faen.

Litt etter litt hopar plusstida seg opp. I byrjinga kunne ein berre kvitta seg med denne ved å avspasera. Etter som utviklinga har gått, har boksen vorten meir sofistikert. No kan ein mellom anna registrera om fråværet er initiert av været, såkalla «yrspasering», eller om det er snakk om festrelatert «ørspasering».

Truleg vil boksen mista noko av si frigjerande rolle i tida som kjem. Har treft på fleire kontoristar som entusiastisk legg ut om føremonene med  tillitsbasert arbeidstidsregistrering. Særleg godt fungerer det for dei samvitslause, ein kategori vår tid er så flink til å dyrka fram. Meir om det ein annan gong. Kanskje.

Utfordringane står i kø for kontorleiararne. Ikkje berre må dei forhalda seg til slikt som budsjett, internfakturering og forseinka flyavgangar, dei lyt også ta ansvar for viktigare saker, som til dømes å bestemma korleis dei tilsette bør kle seg. Me har nyss lese om eit kontor i England, der kvinner byrja å kle seg som om dei ikkje var lett underhaldning for dei mannlege kollegaene. For ikkje å få omdømet til kontoret øydelagt, måtte sjefen umiddelbart slå ned på uvesenet.

I førre veke tok også vår sjef eit slikt initiativ, men ikkje nett slik som engelskmannen. Det heile starta med eit skjermbrev til alle tilsette:

«Hei, Staben blir vennligst anmodet om å kle seg ordentlig i arbeidstiden.»

Jamvel om eg no har vore kontorist i mange år, er det ikkje til å koma i frå at eg stammar frå landsbygda. Der lærte eg å kle meg funksjonelt, og den vanen har eg drege med meg til bydn. Har ein tenkt å ta eit tak, kler ein seg difor i klede skapt for slikt, gjerne i ulike variantar av treningsty. Nesten kvar morgon vaknar eg med ein klar ambisjon om å spa unna nokre papirhaugar i løpet av dagen. Det er vel difor unødvendig å nemna kva type klede eg helst vel?

De skjønar sikkert at eg hadde ei aning om at eg var ein av dei sjefen ville kle om. Ordlyden var likevel så knapp, at eg såg meg tvungen til å be om litt meir konkrete retningsliner:

«Vyrde professor X

Eg viser til meldinga om klede. Fell treningsty, turbukse, kortbukse og skjorte utan krage inn under kategorien «ordentlig»?»

Det gjekk ikkje lang tid før svaret kom:

«Hei

Det er viktig å være nøyaktig i begrepsbruken, og å kunne skille roller fra hverandre. Jeg bruker aldri professorhatten på kontoret. Den bruker jeg bare i akademiske settinger i utlandet, eller i fora der min utdannelse er ukjent. På kontoret bruker jeg bare direktørhatten, og det har du å forholde deg til. Noe annet ville være helt bisart.

Du kan ellers se på bildet om noe er uklart.»

Eg tok meldinga. Her var det berre å tyggja i seg nederlaget. Men eg tenkte heile tida på kva som ville skje om eg verkeleg skulle måtta ta eit tak på jobb: Med gru såg eg for meg korleis eg kunne risikera å måtte slengja av meg dressjakka som ein annan Chippendale.

Det gjekk ikkje mange dagane før eg snubla over ei moteside på Internett med relevant informasjon. Rett nok var ikkje artikkelen heilt ny, men langt frå så utdatert som mykje anna. Eg  sette meg sporenstreks til tastaturet og formulerte fylgjande brev med tittelen:

«Formalkonfeksjonelle trendar»

Vyrde direktør

I den siste tida, har det blitt gjort fleire justeringar for å førebu kontoret på eit nytt år i verdsleiinga. Mellom anna har den den nye grafiske profilen blitt supplert med ei viss formalkonfeksjonell retro-orientering.

Spørsmålet er likevel om det er strategisk smart å sjå bakover, når ein har ambisjonar om å liggja heilt i tet? Det er på ingen måte mitt formål å hovera, men eg vil gjera deg merksam på eit innovativt, proaktivt og dynamisk fenomen frå moteverda: Athleisure, sjå: Stovereint med treningstights på jobb

Eg treng vel ikkje opplysa deg om at eg i årevis har reindyrka denne stilen. Ikkje fyrst og fremst for eigen del, men for heile tida å vera budd til å yta litt ekstra sveitte for kontoret. Og for å bidra til at kontoret kan bli oppfatta som ein nyskapande arbeidsplass.

I dag har det vore stilt…

*Dei anglofile er truleg meir kjende med uttrykket  «scruffy formal«.

Verda byrjar å bli lita, særleg for dei med gullkort hjå flyselskapa. Tidlegare var det helst bussjåførar, reinhaldarar og bærplukkarar som søkte lukka på arbeidsmarknaden i Noreg. No har også kontoristar byrja å tinga seg billettar. Førre dagen skulle me levera i høve til ein budsjettpost på eit triveleg hotell i nærleiken av bydn. Der var det ein av dei nye ved kontoret som takka for maten. Dette er det eg hugsar:

«Jeg har fått den høytidelige oppgaven å takke for kveldens måltid. Selvfølgelig er jeg både stolt og beæret, men det er en utfordrende oppgave for meg som kommer fra Kina. Det er ikke akkurat Peking and vi har fått gleden av å sette tennene i. Men jeg liker utfordringer, og jeg vil benytte anledningen til å takke både vertskap og kokker for et helt usedvanlig interessant måltid.

Mange av dere lurer sikkert på hvordan jeg havnet her, og jeg kan avsløre at det ikke er helt tilfeldig. Hjemme i Kina begynner vi allerede på barneskolen å undersøke hvilke verdensledende foretak det kan være passende sikte seg inn imot. Vårt eneste problem, er at det finst så mange verdensledende eller eksellente bedrifter i vesten, spesielt i Norge. For meg ble valget enkelt da jeg tilfeldigvis traff på nettsiden til dette kontoret. Den kommuniserte bare helt fantastisk!

Selvfølgelig er det ikke nok med egne ambisjoner for å få jobb i Norge, det er nødvendig med fremsynte ledere som evner å se hvordan kinesisk arbeidskraft og kompetanse kan bidra til innovasjon, utvikling og styrking av egenkapitalen. Jeg er så takknemmelig og glad for at vi har en sånn fører ved vårt kontor!

Mange lurer på om ikke språklige og kulturelle barriærer gjør det vanskelig for oss kinesere å fungere optimalt i Norge. Jeg tror ikke det, og selv har jeg aldri følt dette som noe problem. Siden vi jobber i en verdensledende bedrift, blir mye formidlet på engelsk. Min engelsk er ikke akkurat perfekt, men den er langt fra så ubehjelpelig som gjeldende standard.

Og fra kulturens side, har vi kinesere et vell av egenskaper som kan utfylle deres, noe de kloke bedriftslederne alt har lagt merke til. La oss begynne med kontorarbeidsplassen. Mange frykter utviklingen fra cellekontor til åpne landskap. Hva er egentilg problemet? I Kina bor det cirka 1,400 milliarder mennesker, Norge gjør sin entre på den tredje desimalen. Og så til det med avlønningen av fremmedarbeidere: Knapper er jo usedvanlig nyttige, og glansbilder kan man se på i timevis uten å bli lei.

Vi kinesere er oppvokst i en konfutsiansk og kollektivistisk kultur. Det betyr at vi er spesielt gode til å tilpasse oss de omgivelsene som betyr noe for oss, og at vi er lette å lede: I den konfutsianske kulturen er det viktig å være medmenneskelig, å være tro mot sedvanen, å gjøre det moralsk riktige og å samle kunnskap. I tillegg er det viktig å være seg bevisst hvilke plikter en har og hvor en er plassert i samfunnshierarkiet.

Når folket er på denne måten, blir det mulig for en Mao å støpe ubrukelig jern av det fineste bestikk, og man kan forvente lynsjing av de som ikke ikler seg den godkjente uniformen. Vestlige bedrifter har lenge vært hjemsøkt av individualister som har undergravd bedriftens utsikter ved å fokusere på personlig vinning og egne ambisjoner. I denne situasjonen, tror jeg kinesere kan spille en viktig rolle.

Jeg vil nå avslutte ved å utbringe en skål for kveldens vertskap og kokker.»

I oddetalsår, står det berre om pengar i lønsoppgjeret. Etter at 68-erane byrja å bikka 62, har det ikkje vore så mykje å skryta av i partalsåra heller. For dei med garanterte pensjonar, var det visst ikkje så utfordrande å bli samde om å vedta høgare pensjonsalder og lågare utteljing for alminnneleg yrkesaktivitet.

Fleire har uttrykt heller lunkne haldningar til utviklinga, men av ein eller annan grunn har ikkje slagordet «Kontoristar i alle land, samein dykk», vekt den heilt store entusiasmen. I iveren etter å realisera Rimi-Hagens draum om å gjera Noreg billigare (han har seinare endra slagordet til «Flytt til Sveits – bo billigere i Norge»), har ein oversett det at kontoristar kan det  å planleggja. Timebetalinga til den einskilde, er ikkje berre avhengig av kven som blir lønsvinnarar i oppgjeret. For å skaffa seg det komplette oversynet, er det like viktig å registrera lønsjvinnarane. Enkel matematikk vil avsløra at kompliserte smørbrød kan ha langt større effekt på timebetalinga enn lønsoppgjeret. Og det beste av alt; lønsjkompensasjon er ikkje det einaste verkemiddelet til kontoristane. Føl med!

I dag hende det noko merkeleg. Godt tilfreds med meg sjølv, hadde eg skubba stolen litt ut på golvet og slengt føtene på bordet. Etter fleire månader med hektisk jobbing, var tida mogen for ein velfortent kvil. Medan augo tok ein liten pause, tenkte eg på den fyldige rapporten på over ti sider, og som hadde meir enn 50 tabellar og figurar i appendikset.

Rapporten presenterte synet til arbeidstakarane på tema som innovasjonskultur, HMS-rutinar og internkommunikasjon på kontoret. Litt blest blei det under framlegginga, det skal seiast. Fleire av formuleringane var ikkje typisk årsrapportmat.

Midt i den mentale gjennomgangen, ringde telefonen. Kontordama spurde om eg hadde rapporten, og til det svarte eg sjølvsagt stadfestande. – Du skjønar, sa ho, arkivet er heilt fullt. Trur du det er greitt om eg makulerer rapporten, du har jo ditt eige eksemplar?

Vel har eg sett korleis papira tyt ut or arkivskåpa, men eg stussa likevel ein smule over førespurnaden. Var dette kanskje ein lekk i ein større strategi om å påverka leiinga til å innføra elektronisk arkiv, skulle min rapport vera ei brekkstong?

Forfjamsa svarte eg stadfestande på førespurnaden, ein vil jo ikkje vera vanskeleg. Men merkeleg var  det, og merkelegare har det blitt utover dagen. Lurer i grunnen litt på kva som finst i arkivet? Spesielt sidan det ikkje er plass til ein så fin rapport, med både framside og tabellvedlegg.

Kontorarbeid er ikkje akkurat noko å bli sprek av. Ein sit no helst på ræva og trykkjer. Jamvel når ein ikkje trykkjer, sit ein og vaglar.

Trening er difor noko dei fleste kontoristar syslar med. Somme helst på eit teoretisk plan, andre stykkevis og delt, og atter andre fullt og heilt. Sams for dei to fyrstnemnde gruppene, er at dei ikkje fyrst og fremst fryktar dårleg kondisjon og manglande stål i bein og armar. Det dei er redde for, er at vomma skal deiga seg ut over kontorpulten slik at det ikkje lenger blir plass til avisa, mobiltelefonen og lommeboka.

I mylderet av treningstilbod, er det mangt å velja mellom. Blant nyare aktivitetar, finn me «bootylicious». For tilårskomne karar frå landsbygda, er det slett ikkje så enkelt å få taket på kva dette er, i alle fall ikkje utan hjelp av ei moderne ordbok. Truleg er det kreativ samskriving av orda «booty» og «delicious», altså ræv og deilig. Soleis snakkar me om ræv-deilig trening. For meg er det framleis litt uklart kva dette er. Men at det er eit ræv-dårleg namn, det kan me alle vera samde om. Trass i namnekvaliteten, talar hordar av høgt utdanna kvinner entusiastisk om aktiviteten, og dei vrikkar seg gjennom den eine stillinga etter den andre. Eg likar å tenkja på at det står ein svært grisete mann bak både koreografien og namnet.

Diverre manglar kameraet vidvinkel. Eller kanskje er det like greit?